چین لینک چیست و چرا بلاک‌چین‌ها بدون اوراکل از دنیای بیرون خبر ندارند؟

بسیاری از فعالان بازار رمزارز تصور می‌کنند چین لینک یک شبکهٔ بلاک‌چینی مستقل است یا توکن آن مانند بیت‌کوین استخراج می‌شود. این تصور با واقعیت فنی همخوانی ندارد. چین لینک یک شبکهٔ غیرمتمرکز از اوراکل‌ها است و داده‌های خارج از زنجیره، نظیر قیمت دلاری دارایی‌ها، را به قراردادهای هوشمند می‌رساند. دارایی بومی این شبکه LINK نام دارد؛ رمزارزی که روی بلاک‌چین اتریوم و با استاندارد ERC-677 ایجاد شده است. این استاندارد تمام قابلیت‌های استاندارد ERC-20 را دارد و امکان جابه‌جایی داده همراه با تراکنش را فراهم می‌کند. از آنجا که چین لینک بلاک‌چین اختصاصی ندارد، مفهوم ماینینگ یا استخراج برای آن تعریف نشده است و LINK یک توکن به حساب می‌آید، نه کوین مستقل؛ تفاوت این دو را در مطلب توکن چیست توضیح داده‌ایم.

چارچوب این سازوکار در نخستین وایت پیپر پروژه در ۴ سپتامبر ۲۰۱۷ به قلم سرگئی نازاروف، استیو الیس و آری جوئلز معرفی شد. شبکهٔ اصلی چین لینک در مه ۲۰۱۹ راه‌اندازی شد. تیم توسعه‌دهنده در آوریل ۲۰۲۱ نسخهٔ دوم این سند را با عنوان Chainlink 2.0 منتشر کرد که در آن اهداف گسترده‌تری مانند محاسبات آف‌چین و قراردادهای هوشمند ترکیبی تدوین شده بود. بنابراین شناخت چین لینک با درک ماهیت اوراکل آغاز می‌شود، نه جست‌وجوی بلاک‌چینی تازه.

معماری بلاک‌چین بر قطعیت بنا شده است. هر گره در شبکه باید بتواند تمام تراکنش‌های پیشین را دوباره محاسبه کند و به نتیجه‌ای دقیقاً مشابه با سایر گره‌ها برسد تا الگوریتم اجماع پابرجا بماند. اگر یک قرارداد هوشمند می‌توانست مستقیماً به یک نشانی وب خارجی متصل شود، ساختار توافق از هم می‌پاشید. قیمت یک دارایی در هر ثانیه نوسان می‌کند، سرورهای اینترنتی گاهی از دسترس خارج می‌شوند و گره‌های گوناگون در کسری از ثانیه پاسخ‌های متفاوتی از یک مرجع دریافت می‌کنند. در این حالت گره‌ها بر سر وضعیت نهایی دفترکل هم‌نظر نمی‌شوند و هماهنگی کل شبکه مختل خواهد شد.

داده‌های جهان فیزیکی تنها در صورتی برای همهٔ گره‌ها معتبرند که به صورت یک تراکنش معین وارد زنجیره شوند تا همگان یک ورودی پایدار را بازبینی کنند. عاملی که این وظیفه را به دوش می‌کشد اوراکل است. کلمهٔ اوراکل در این کاربرد فنی هیچ ارتباطی با شرکت نرم‌افزاری Oracle ندارد. مسئله اینجاست که اگر تنها یک اوراکل داده را به زنجیره تحویل دهد، همان واسطهٔ متمرکزی که قرار بود با بلاک‌چین حذف شود دوباره به مدار بازمی‌گردد. قرارداد هوشمند هر چقدر هم مستقل برنامه‌نویسی شده باشد، سقف امنیت آن از سقف امنیت همان تک‌منبع داده فراتر نخواهد رفت.

پاسخ چین لینک به این وابستگی، طراحی شبکه‌ای از اپراتورهای نود مستقل یا DON است. طبق مستندات رسمی چین لینک، هر به‌روزرسانی قیمت در سه سطح تجمیع می‌شود. نخستین سطح در مبدأ شکل می‌گیرد؛ جایی که شرکت‌های تخصصی داده نرخ‌ها را از صرافی‌های گوناگون جمع‌آوری می‌کنند. در سطح دوم، هر اپراتور نود داده‌ها را از چند مرجع تجمیع‌کننده می‌گیرد. در سطح سوم، شبکه از خروجی نودها مقدار میانه را استخراج می‌کند و عدد نهایی تنها زمانی روی زنجیره می‌نشیند که حداقل تعداد از پیش تعیین‌شده‌ای از نودها پاسخ فرستاده باشند. استفاده از شاخص آماری میانه باعث می‌شود خطا یا تبانی چند نود ناسالم نتواند نرخ پایانی را دستخوش تغییر کند.

فیدهای قیمت چین لینک در هر ثانیه به‌روزرسانی نمی‌شوند. مستندات فنی این شبکه مشخص می‌کند که قیمت روی زنجیره بر اساس دو محرکِ عبور از آستانهٔ انحراف یا فرارسیدن زمان ضربان تغییر می‌کند؛ هر کدام زودتر پیش بیاید تراکنش ثبت می‌شود. برای نمونه در فید قیمت ETH/USD روی شبکهٔ اصلی اتریوم، بر پایهٔ داده‌های صفحهٔ data.chain.link در مهر ۱۴۰۵، آستانهٔ انحراف ۰٫۵ درصد و تعداد اپراتورهای نود ۳۱ عدد است. زمان ضربان برای این فید در تحلیل‌های فنی ۳۶۰۰ ثانیه معادل یک ساعت گزارش شده است.

معنای این معماری آن است که در شرایط ثبات بازار و وقتی نوسان قیمت به ۰٫۵ درصد نرسد، دادهٔ موجود در قرارداد ممکن است تا حدود یک ساعت تغییر نکرده باشد. این ویژگی نقص فنی نیست؛ طراحی آگاهانه‌ای است تا برای هر تغییر کوچک قیمت کارمزد تراکنش پرداخت نشود. خود مستندات چین لینک به توسعه‌دهندگان گوشزد می‌کند که زمان ضربان در برخی فیدها حتی ممکن است چند ساعت باشد و قرارداد باید پیش از استفاده از داده، برچسب زمانی آخرین به‌روزرسانی را بررسی کند. به همین دلیل عبارت قیمت لحظه‌ای توصیف دقیقی از فیدهای روی زنجیره نیست.

پروتکل‌های وام‌دهی بدون اطلاع مداوم از ارزش وثیقه‌ها امکان ادامهٔ کار ندارند. بر اساس مستندات پلتفرم آوه، اوراکل‌های چین لینک داده‌های قیمتی غیرمتمرکز را از منابع مختلف جمع‌آوری و تجمیع می‌کنند و وظیفهٔ گزارش نرخ بازاری دارایی‌ها را برای پایبندی به الزامات وثیقه به عهده دارند. وقتی کاربری رمزارزی را وثیقه می‌گذارد و در ازای آن استیبل‌کوین قرض می‌گیرد، حفظ تناسب ارزش وثیقه با حجم وام حیاتی است. چنانچه بهای دارایی سپرده‌شده افت کند و از حد تعیین‌شده کمتر شود، موقعیت کاربر به منظور مهار بدهی لیکوئید می‌شود.

وابستگی سامانه‌ها به ورودی‌های قیمتی خطای ناخواسته را به تهدیدی جدی تبدیل می‌کند. اگر عددی نادرست به سیستم برسد، موقعیت یک معامله‌گر معتبر به ناحق لیکوئید می‌شود یا برعکس، پلتفرم با تأخیر در واکنش، توان نقد کردن دارایی را از دست می‌دهد و مطالبات سوخت‌شده به جا می‌گذارد. به همین خاطر در پروتکل‌هایی که در مطلب دیفای چیست معرفی کرده‌ایم، اوراکل بخشی از هستهٔ امنیتی است و اشتباه در داده‌ها می‌تواند کل ساختار مالی پروتکل را به خطر بیندازد.

پایداری یک سیستم گزارش قیمت وابسته به عمق بازارهایی است که نودها اطلاعات را از آنها برمی‌دارند. شکایت کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) دربارهٔ وقایع ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲ نشان داد که یک سازوکار چگونه می‌تواند با ورودی‌های نامطمئن گمراه شود. در این رویداد، معامله‌گری در صرافی غیرمتمرکز منگو مارکتس روی شبکهٔ سولانا با استفاده از دو حساب کاربری ناشناس، موقعیت اهرمی بسیار بزرگی روی بازار MNGO/USDC گشود. او سپس با خریدهای پرحجم و ناگهانی در سه صرافی مرجع که خوراک دادهٔ اوراکل منگو مارکتس را تأمین می‌کردند، قیمت نقدی توکن MNGO را به شکلی شدید بالا برد.

قیمتی که اوراکل این صرافی گزارش می‌کرد در بازهٔ ۳۰ دقیقه بیش از ۱۳ برابر رشد کرد. آن فرد با تکیه بر ارزش کاذب ایجادشده، بیش از ۱۱۰ میلیون دلار دارایی را از پلتفرم برداشت کرد. نکتهٔ محوری این پرونده عملکرد درست کد اوراکل بود؛ اوراکل هک نشد و تنها همان اعدادی را گزارش کرد که در بازارهای مرجع به ثبت می‌رسید. مشکل اصلی به کم‌عمق بودن بازارهای مبدأ برمی‌گشت که با تزریق پول دستخوش تغییر می‌شدند. این واقعه نشان داد که امنیت اوراکل به تنوع، عمق نقدینگی و نحوهٔ ترکیب منابع داده وابسته است و تعداد نودها به‌تنهایی آن را تضمین نمی‌کند.

کارکردهای چین لینک فراتر از خواندن نرخ ارزها رفته و چندین ابزار را پوشش داده است. پروتکل CCIP سامانهٔ ارتباط بین زنجیره‌ای چین لینک است که انتقال داده، توکن‌ها یا هر دو را میان بلاک‌چین‌های مستقل ممکن می‌سازد. شبکهٔ سوئیفت در ۳۱ اوت ۲۰۲۳ نتایج آزمایشی را منتشر کرد که در آن بیش از ده نهاد مالی نام‌آشنا از جمله سیتی، بی‌ان‌پی پاریبا، بی‌ان‌وای ملون، یوروکلیر، کلیراستریم، لویدز، ای‌ان‌زد و دی‌تی‌سی‌سی مشارکت داشتند. در این آزمایش‌ها چین لینک لایهٔ واسطی بود که شبکهٔ سوئیفت را به شبکهٔ آزمایشی سپولیا در اتریوم وصل می‌کرد و CCIP جابه‌جایی میان زنجیره‌ها را انجام می‌داد. این سناریو به صورت آزمایشی و با تکیه بر دارایی‌های شبیه‌سازی‌شده پیاده شد و نشانگر خدمات عملیاتی یا بهره‌برداری جاری بانک‌ها نیست.

سرویس Data Streams داده‌های مالی را با کمترین تأخیر خارج از زنجیره در اختیار متقاضی می‌گذارد و امکان راستی‌آزمایی آن را روی زنجیره فراهم می‌آورد. الگوی این سیستم کششی است؛ یعنی خود نرم‌افزار در صورت نیاز داده را طلب می‌کند، برخلاف فیدهای سنتی که اطلاعات را در بازه‌های مشخص ارسال می‌کنند. خدمت Proof of Reserve برای پایش دارایی‌های پشتیبان رمزارزها طراحی شده است و گزارش ذخایر نگهداری‌شده بیرون از زنجیره یا روی زنجیره‌های دیگر را روی دفترکل می‌آورد تا قراردادها بتوانند موجودی این ذخایر را بخوانند. محصول VRF نیز وظیفهٔ ساخت اعداد تصادفی را با امکان اثبات ریاضی بر عهده دارد و در قرعه‌کشی‌ها و بازی‌های غیرمتمرکز به کار می‌رود؛ جایی که تصادفی بودن نتیجه باید قابل اثبات باشد.

توکن LINK برای تسویهٔ مطالبات اپراتورهای نود استفاده می‌شود و محور مدل اقتصادی شبکه به شمار می‌آید. استیک چین لینک در نسخهٔ v0.2 از ۲۸ نوامبر ۲۰۲۳ مطابق ۷ آذر ۱۴۰۲ به صورت مرحله‌ای فعال شد و در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۳ به دسترسی عمومی رسید. سقف پذیرش در این استخر ۴۵ میلیون واحد LINK است که ۴۰٫۸۷۵ میلیون واحد آن به مشارکت‌کنندگان عمومی و ۴٫۱۲۵ میلیون واحد به اپراتورهای نود اختصاص دارد. حداقل استیک برای هر آدرس در استخر عمومی ۱ و حداکثر آن ۱۵ هزار توکن است؛ برای اپراتورهای نود این محدوده بین ۱۰۰۰ تا ۷۵ هزار توکن در نظر گرفته شده است. سازوکار کلی قفل کردن توکن و دریافت پاداش را در مطلب استیکینگ چیست توضیح داده‌ایم.

برداشت دارایی‌های سپرده‌شده در این نسخه مشروط به سپری شدن ۲۸ روز دورهٔ انتظار و سپس اقدام درون یک پنجرهٔ زمانی ۷ روزه است. استیکینگ در این نسخه از امنیت فید قیمت ETH/USD روی شبکهٔ اتریوم پشتیبانی می‌کند و اگر هشدار معتبری دربارهٔ عملکرد این فید ثبت شود، از هر اپراتور نودِ این فید ۷۰۰ واحد LINK کسر می‌شود. این شاخص‌ها مربوط به نسخهٔ v0.2 هستند و احتمال دگرگونی آنها در مراحل بعدی وجود دارد. حداکثر عرضهٔ نهایی این دارایی یک میلیارد واحد تعیین شده است. آمارهای منتشرشده در کوین‌گکو و کوین‌مارکت‌کپ در مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد حدود ۷۴۸ میلیون توکن معادل نزدیک به ۷۵ درصد از این سقف در گردش قرار دارد و به همین دلیل ارزش کاملاً رقیق‌شدهٔ آن بیشتر از مارکت کپ فعلی برآورد می‌شود.

قیمت این دارایی در مبادلات داخلی از حاصل‌ضرب ارزش دلاری جهانی در نرخ تتر به دست می‌آید؛ بنابراین نوسان نرخ تتر در بازار داخلی می‌تواند قیمت تومانی آن را جابه‌جا کند حتی اگر بهای دلاری توکن تغییری نکرده باشد. کاربران می‌توانند قیمت چین لینک را به تومان و تتر در التکس پیگیری کنند و ثبت سفارش برای خرید چین لینک نیز در همین بستر فراهم است؛ برای مشاهدهٔ جزئیات کارمزدها یا حداقل مقادیر به صفحهٔ واریز و برداشت مراجعه کنید. این متن فقط ساختار فنی پروتکل را توضیح می‌دهد و پیش‌بینی قیمت یا توصیهٔ خرید و فروش نیست؛ ارزش واقعی یک زیرساخت را سطح به‌کارگیری خدمات آن تعیین می‌کند، نه گمانه‌زنی دربارهٔ بازار.