چرا سولانا ریزش کرد و رشد نمی‌کند؟ عوامل مؤثر بر قیمت SOL

در ۲ مهر ۱۴۰۵ قیمت سولانا در کوین‌گکو حدود ۱۱۶ دلار و در کوین‌مارکت‌کپ حدود ۱۱۳ دلار بود؛ تقریباً ۶۰ درصد زیر سقف تاریخی‌اش. این افت سه دلیل ساختاری دارد: تقاضایی که بخش عمدهٔ آن از معاملهٔ میم‌کوین‌ها می‌آمد فروکش کرد، عرضهٔ شبکه سالانه حدود ۳٫۶ درصد بیشتر می‌شود، و سولانا هنگام ریزش بازار با شتاب بیشتری نسبت به بیت کوین افت می‌کند.

معامله‌گران ایرانی باید لایهٔ دیگری را هم بررسی کنند. قیمت سولانا به تومان حاصل‌ضرب قیمت تتری سولانا در نرخ تتر به تومان است. گاهی قیمت دلاری ریزش می‌کند اما بالا رفتن نرخ تتر قیمت تومانی را در همان سطح نگه می‌دارد، و گاهی برعکس. پیش از پرسیدن دلایل افت قیمت، مشخص کنید نوسان دلاری مد نظرتان است یا تغییرات ارزش تومانی.

کوین‌گکو بالاترین قیمت تاریخی سولانا را ۲۹۳٫۳۱ دلار و کوین‌مارکت‌کپ آن را ۲۹۴٫۳۳ دلار ثبت کرده‌اند. این اختلاف یک‌دلاری ناشی از شیوهٔ محاسبهٔ شاخص قیمت در هر سایت است. هر دو منبع روی تاریخ توافق دارند: این رکورد در ۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۵ ثبت شد.

این سقف دو روز بعد از عرضهٔ میم‌کوین TRUMP روی سولانا در ۱۷ ژانویهٔ ۲۰۲۵ ثبت شد. همزمانی این دو نشان می‌دهد اوج قیمت به اوج هیجان میم‌کوین‌ها گره خورده بود. به گزارش Decrypt، قیمت تا ۶ آوریل ۲۰۲۵ به ۱۰۵٫۷۷ دلار رسید که ریزشی حدود ۶۴ درصدی در کمتر از سه ماه بود.

در ۲ مهر ۱۴۰۵ فاصله تا سقف در کوین‌گکو ۶۰٫۴ درصد و در کوین‌مارکت‌کپ ۶۱٫۶ درصد است. مسیر قیمت از آن سقف تا امروز را روی نمودار قیمت لحظه‌ای سولانا می‌شود دنبال کرد.

گزارش اول سپتامبر ۲۰۲۶ شرکت 21Shares اندازهٔ این عقب‌نشینی را نشان می‌دهد. درآمد شبکهٔ سولانا در نیمهٔ اول ۲۰۲۵ به یک میلیارد و ۹۰ میلیون دلار رسیده بود، اما در نیمهٔ اول ۲۰۲۶ با افت ۸۷ درصدی به ۱۴۱ میلیون دلار سقوط کرد.

در نیمهٔ نخست ۲۰۲۵ کارمزدهای اولویت و انعام‌های پروتکل Jito در مجموع ۹۵ درصد درآمد شبکه را می‌ساختند. هر دو به معاملات پرشتاب میم‌کوین‌ها گره خورده بودند. سهم میم‌کوین‌ها از حجم معاملات اسپات روی سولانا از ۴۰ درصد در نیمهٔ نخست ۲۰۲۵ به ۱۶ درصد در نیمهٔ نخست ۲۰۲۶ کاهش یافت؛ هرچند در اوت ۲۰۲۶ این سهم دوباره به حدود ۳۴ درصد حجم صرافی‌های غیرمتمرکز شبکه برگشت.

هم‌زمان ارزش استیبل‌کوین‌های روی سولانا از ۱۰٫۴ میلیارد دلار به ۱۵٫۷ میلیارد دلار رسید. فعالیت کاربران از بین نرفته، اما به سمت تراکنش‌هایی رفته که کارمزد کمتری تولید می‌کنند. با فروکش کردن هیجان معاملهٔ میم کوین، تقاضا برای خود SOL هم کم شد.

بعضی تحلیل‌های فارسی از سوزاندن کارمزد و کاهش عرضهٔ سولانا می‌نویسند؛ عددها این را تأیید نمی‌کنند. کارمزد پایه در سولانا برای هر امضا ۵ هزار لمپورت، معادل ۰٫۰۰۰۰۰۵ SOL، است. نیمی از این مقدار سوزانده می‌شود و نیمی دیگر به ولیدیتور می‌رسد. مقدار سوزانده‌شده در برابر عرضهٔ تازه ناچیز است.

از ۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۵ و با اجرای پیشنهاد SIMD-0096 روی شبکهٔ اصلی، تمام کارمزد اولویت به ولیدیتورها می‌رسد. پیش از آن نیمی از این مبلغ سوزانده می‌شد؛ این تغییر در مه ۲۰۲۴ با موافقت ۷۷ درصدی ولیدیتورها تصویب شده بود. پیشنهاد SGP-0003 هم که ساختار کارمزدها را هدف گرفته بود، در رأی‌گیری اوت ۲۰۲۶ تنها ۵۳٫۹ درصد موافقت کسب کرد و به حد دوسوم نرسید.

پس در سولانا سوزاندن کارمزد وزنه‌ای در برابر عرضهٔ تازه نیست. برخلاف اتریوم، که سازوکارش را در عوامل موثر بر قیمت اتریوم توضیح داده‌ایم، درآمد شبکهٔ سولانا بیشتر به ولیدیتورها و استیک‌کننده‌ها می‌رسد و رشد عرضه را مهار نمی‌کند.

کل عرضه در ۲ مهر ۱۴۰۵ حدود ۶۳۴٫۶ میلیون SOL و عرضهٔ در گردش حدود ۵۸۷٫۶ میلیون SOL است. سقف نهایی برای عرضه وجود ندارد. نرخ تورم از ۸ درصد آغاز شد، سالانه ۱۵ درصد افت می‌کند و در ۱٫۵ درصد ثابت می‌ماند. داده‌های Solana Compass و Staking Rewards در سپتامبر ۲۰۲۶ نرخ تورم جاری را حدود ۳٫۶ درصد نشان می‌دهند که معادل ورود سالانه حدود ۲۳ میلیون SOL تازه به چرخه است.

پیشنهاد SIMD-0228 برای انتشار بازارمحور در مارس ۲۰۲۵ با حدود ۶۱ درصد رأی موافق رد شد، چون حد لازم دوسوم بود. پیشنهاد SIMD-0411 هم در اواخر ۲۰۲۵ به رأی گذاشته نشد. پیشنهاد SGP-0002 برای دو برابر کردن سرعت کاهش تورم، در رأی‌گیری‌ای که ۲۷ اوت ۲۰۲۶ بسته شد، با ۶۷٫۰۰۱ درصد تصویب شد و تنها ۰٫۳۳۴ واحد درصد از حد لازم ۶۶٫۶۶۷ درصد فراتر رفت. در ساعت‌های آخر، جابه‌جایی رأی ۸٫۹ میلیون SOL از طرف کراکن نتیجه را برگرداند و بعد بیشترش دوباره به موافق برگشت؛ برای همین بعضی رسانه‌ها ابتدا خبر رد شدن طرح را منتشر کردند.

اجرای این تصمیم نرخ افت سالانهٔ تورم را به ۳۰ درصد می‌رساند تا تورم به‌جای حدود ۲۰۳۲، در نیمهٔ اول ۲۰۲۹ به کف ۱٫۵ درصدی برسد؛ یعنی حدود ۱۸٫۹ میلیون SOL کمتر در شش سال. پیاده‌سازی فنی آن، SIMD-0550، تا ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ روی شبکهٔ اصلی فعال نشده بود و طوری طراحی شده که روز فعال شدنش پرشی در نرخ تورم دیده نشود. سنجش نسبت مارکت کپ سولانا با شبکه‌هایی که سقف عرضه دارند بدون احتساب این تورم گمراه‌کننده است.

داده‌های Staking Rewards در سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد نزدیک به ۶۹٫۳ درصد کل عرضه یعنی حدود ۴۴۰ میلیون SOL استیک شده است. میانگین بازدهی ۳۰ روزهٔ استیکینگ شبکه حدود ۵ درصد برآورد می‌شود. بیشتر SOL تازه به استیک‌کننده‌ها می‌رسد. کسی که SOL خود را استیک کرده، سهمش از کل عرضه تقریباً حفظ می‌شود.

اگر SOL بدون استیک در کیف پول یا حساب صرافی بماند، سهم دارنده‌اش از کل عرضه هر سال تقریباً به اندازهٔ نرخ تورم، یعنی حالا حدود ۳٫۶ درصد، کوچک‌تر می‌شود. تورم سولانا در عمل سهم دارندهٔ غیراستیک را به نفع استیک‌کننده رقیق می‌کند. سازوکار این پاداش‌ها در مطلب استیکینگ چیست توضیح داده شده است.

فشار عرضهٔ دیگر از طرف صرافی ورشکستهٔ FTX آمد. مدیر تصفیه در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۱ میلیون SOL قفل‌شده را، بیشترش به قیمت حدود ۶۴ دلار، به خریدارانی چون Pantera و Galaxy فروخت. در اول مارس ۲۰۲۵ بخش اول شامل ۱۱٫۲ میلیون SOL آزاد شد که معادل ۲٫۲ درصد عرضهٔ در گردش بود. باقی‌اش ماهانه تا سال ۲۰۲۸ آزاد می‌شود.

صندوق BSOL، که Bitwise آن را نخستین صندوق اسپات سولانا در آمریکا معرفی کرد، در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۵ وارد بورس نیویورک شد و سولاناهایش را استیک می‌کند. تا ۲۸ اوت ۲۰۲۶ ورودی خالص آن به یک میلیارد دلار رسید، در حالی که قیمت هر سهمش حدود ۴۱ درصد زیر قیمت روز عرضه بود. طبق گزارش 24/7 Wall St در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، صندوق‌های اسپات سولانا در آمریکا تا ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ۱۲ هفتهٔ پیاپی ورودی خالص داشتند و ورودی تجمعی‌شان از زمان راه‌اندازی به ۱٫۳۷ میلیارد دلار رسید. این حجم در برابر ورودی تجمعی ۵۵٫۱۶ میلیارد دلاری صندوق‌های بیت کوین و ارزش بازار ۶۷ میلیارد دلاری سولانا کوچک ماند و مانع ریزش نشد.

تحلیل گروه CME در ۲۶ مارس ۲۰۲۵ نوسان تحقق‌یافتهٔ سه‌ماههٔ سولانا را ۸۰ درصد ثبت کرد که تقریباً دو برابر بیت کوین و حدود یک‌سوم بیشتر از اتریوم است. همبستگی یک‌سالهٔ سولانا با بیت کوین و اتریوم در همان تحلیل حدود ۰٫۷ بود. منطق همبستگی بیت کوین با بازارهای دیگر را جداگانه توضیح داده‌ایم؛ برای سولانا نتیجه‌اش این است که جهت حرکت را بیشتر بازار کلی تعیین می‌کند و سولانا آن را بزرگ‌تر می‌کند.

سولانا در گذشته چند توقف کامل داشت: ۱۷ ساعت در سپتامبر ۲۰۲۱، حدود ۱۹ ساعت در فوریهٔ ۲۰۲۳ و حدود ۵ ساعت در ۶ فوریهٔ ۲۰۲۴. بنیاد سولانا از آن زمان تا سپتامبر ۲۰۲۶ توقف کاملی گزارش نکرده است. کلاینت Firedancer در دسامبر ۲۰۲۵ روی شبکهٔ اصلی فعال شد و نسخهٔ ترکیبی Frankendancer تا فوریهٔ ۲۰۲۶ حدود ۲۱ درصد استیک را داشت. پیشنهاد Alpenglow برای کاهش زمان قطعیت تراکنش از ۱۲٫۸ ثانیه به ۱۵۰ میلی‌ثانیه در سپتامبر ۲۰۲۵ با ۹۸٫۲۷ درصد رأی تصویب شد. طبق برنامهٔ Agave 4.3 فعال‌سازی آن از ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ شروع می‌شود، هرچند ولیدیتورهای نسخهٔ جدید تا اول سپتامبر تنها ۰٫۳۹ درصد استیک را در اختیار داشتند. ارتقای فنی ریسک شبکه را کم می‌کند؛ تضمین قیمت نیست.

در التکس سولانا را با تومان معامله می‌کنید؛ پیش از خرید سولانا هر دو جزء قیمت را جدا بسنجید: قیمت جهانی SOL و نرخ تتر.